18/09/2019

Technologische ontwikkelingen verhogen de druk op verpleegkundigen

Doordacht changemanagement brengt de balans weer in evenwicht

Op elk forum over de zorgsector gonst het van de interessante uiteenzettingen over de uitdagingen waar de sector voor staat: fusies en netwerkvorming, digitale transformatie en technologische innovatie, … in combinatie met beperkte financiële middelen en tekort aan personeel.

Lon Holtzer (Vlaams zorgambtenaar) formuleerde het zo in Knack (22/02/19): “De gezondheidszorg evolueert snel. Hightech innovaties vinden hun weg naar de patiënten, maar de organisatie van de zorg (…) volgt niet in hetzelfde tempo (…)”.

Wat betekenen al deze veranderingen voor de verpleegkundigen, de ‘zorg’verstrekkers bij uitstek? En wat is de impact ervan op hun huidige werksituatie?

Elektrisch bediende bedden zijn ondertussen allang ingeburgerd. Maar mobiele tilliften staan veelal ongebruikt in het hoekje van de ziekenhuiskamer omdat de verpleegkundigen te weinig ervaring hebben met de bediening ervan. Ondertussen doen de allernieuwste technologieën hun intrede.  Digitalisering en elektronische platformen (EPD), tablets, apps, sensortechnologie, wearables,… moeten ervoor zorgen dat verpleegkundigen minder over en weer moeten lopen, dat zij beter werk kunnen leveren met minder inspanning. Het materiaal en zelfs de patiënten zijn makkelijk traceerbaar. Sensordata zijn accurater en deze metingen nemen minder tijd dan de manuele. Met één klik consulteert de verpleegkundige draadloos alle medische parameters van de patiënt en ziet hij of zij zelfs onmiddellijk op het scherm of een oproep van een patiënt dringend is of niet..

Al deze innovaties zijn bedoeld om verpleegkundigen te ‘ontzorgen’ zodat die zich meer kunnen toeleggen op de zorg voor de patiënten. Om hier vlot mee te kunnen werken moeten zij natuurlijk wel over de juiste computer- en technische vaardigheden beschikken. En daar knelt het schoentje. Want opleiden en inoefenen vraagt tijd. Tijd die verpleegkundigen niet hebben. Hun diensten zijn immers onderbemand. En dat baart hen zorgen.

Technologische maar ook culturele en demografische evoluties wijzigen het profiel van de verpleegkundigen. Verpleegkundige is allang geen uitvoerend beroep meer. Communicatie en zelfmanagement zijn sleutelcompetenties geworden. Er is veel meer (terechte) aandacht voor de kwaliteit en veiligheid van de zorg en voor patiëntbeleving en -empowerment. Die prioriteiten geven de verpleegkundigen extra verantwoordelijkheden want zij staan het dichtst bij de patiënt. Bovendien zijn zij vaak ook de buffer tussen de (mondige) patiënt en de arts omdat ze direct aanspreekbaar zijn. En daarbovenop moeten ook nog de (zorg)processen geanalyseerd en lean gemaakt worden.

Het aantal verbeter- en changeprojecten in de zorg waarmee verpleegkundigen geconfronteerd wordt in hun dagelijkse werkomgeving is gigantisch. Hun inbreng in het beslissingsproces is daarentegen eerder beperkt. Is het dan verwonderlijk dat er een soort inertie of verandermoeheid optreedt? Dat zij uit de verpleegkunde stappen? Of slachtoffer worden van een burn-out?

Zulke veranderingen implementeren, vereist doordacht changemanagement. En dat is meer dan enkel gerichte communicatie en opleiding. Changemanagement vraagt om expertise, focus, tijd en aandacht. Het is geen extra projectje dat een hoofdverpleegkundige er even bijneemt. Er is budget en een plan nodig; een model met een aantal stappen om de transitie te begeleiden. Een changetraject is pas geslaagd als zowel het technische als het menselijke gedeelte succesvol op de rails gezet wordt. En dat maakt van changemanagement een vak apart!